Tab Từ Khóa "nghiên cứu khoa học"
Hiển thị các bài đăng có nhãn nghiên cứu khoa học. Hiển thị tất cả bài đăng

Chúng ta thường làm 2 việc vào buổi sáng sau khi thức giấc, đó là đánh răng và uống nước. Tuy nhiên, không ít người băn khoăn: Rốt cuộc, nên đánh răng trước hay uống nước trước?

Uống nước sôi để nguội, đun đi đun lại có gây ung thư

Từ năm ngoái, dậy lên tin đồn dọa rằng uống nước sôi để nguội sẽ sinh ra các chất độc hại gây ung thư , thậm chí còn có những người xưng là tiến sĩ giáo sư lấy học vấn ra giải thích cụ thể vì sao lại như vậy.

Nếu nghe theo các tin đồn này thì doanh số của các hãng bán máy lọc nước sẽ tăng cao chất ngất.

Thế nhưng theo các nghiên cứu khoa học, thì "Ăn chín, uống sôi" từ lâu đã và vẫn còn là nguyên tắc hàng đầu trong việc đảm bảo vệ sinh và sức khoẻ hàng ngày.

Chúng ta sẽ cùng phanh phui tin đồn.

Lời "dọa" thứ nhất: Nước có thể bị thiu

Có ý kiến cho rằng nước đun sôi để nguội để qua đêm có thể bị "thiu", vì khi đun sôi, vi sinh vật trong nước bị chết đi, xác chúng bị phân rã tạo thành chất hữu cơ, trở thành nguồn thức ăn dồi dào cho những sinh vật ở ngoài. Lúc này, nguy cơ tái nhiễm rất lớn khiến nước bị thiu và do đó, vi khuẩn tăng lên gấp bội.

Ý kiến này không đúng. Khi nước để trong thời gian lâu thì dù đã đun sôi hay chưa đều có nguy cơ tái nhiễm vi khuẩn, nhất là khi để gần những nơi không hợp vệ sinh và không được che đậy cẩn thận.

Sau khi đun sôi, nếu nguồn nước ban đầu cực kỳ ô nhiễm (nước ao hồ tù đọng) sẽ để lại nhiều xác hữu cơ cho các sinh vật ở ngoài, và đúng-đây có thể là nguồn dinh dưỡng cho vi khuẩn tái nhiễm sau này.

Tuy nhiên, hầu hết các hộ gia đình trong thành phố thị xã đều sử dụng nước máy, vốn là nguồn nước không bị ô nhiễm với nhiều vi sinh vật. Do vậy việc đun sôi nước rồi để nguội hầu như không để lại nguồn dinh dưỡng gì cho vi khuẩn tái nhiễm.

… hoặc bị chua

Ngoài ra, còn có ý kiến nói rằng do hấp thụ khí CO2, biến đổi thành axit carbonic (H2CO3) nên nước có vị chua [1].

Ý kiến này cũng không chính xác.

Uống nước sôi để nguội, đun đi đun lại gây ung thư? Đây là câu trả lời bạn cần biết sớm - Ảnh 1.

Uống nước sôi để nguội, đun đi đun lại có gây ung thư?
Ảnh minh họa

Độ hấp thụ của khí CO2 (carbon dioxide) vào nước phụ thuộc rất nhiều vào nhiệt độ môi trường, độ "cứng" hay nồng độ ion carbonic trong nước (bicarbonate hoặc carbonate) và áp suất. Ở nhiệt độ cao, ion carbonic ở trong nước sẽ chuyển thành khí CO2 và khuếch tán ra ngoài.

Khi để nguội, nước lại hấp thụ lại khí carbonic và cân bằng lại nồng độ ion carbonic giống như trước khi đun sôi và không hấp thụ thêm CO2 trừ phi có sự thay đổi lớn về áp suất hay nhiệt độ.

Do đó, nước đun sôi để nguội qua đêm về cơ bản không thay đổi về độ pH hay tính axit, trừ phi bị nhiễm thêm tạp chất từ bên ngoài. Mà nhiễm thêm tạp chất hay không thì phụ thuộc nhiều vào quá trình bảo quản và trữ nước chứ không liên quan đến quá trình đun sôi nước.

Tóm lại, vấn đề nước bị "thiu" hay không phụ thuộc rất nhiều vào nguồn nước ban đầu và cách lưu trữ hơn là quy trình xử lý như đun sôi để nguội. Mà có ai đi đun nước sông hồ ao tù, cống rãnh bẩn thỉu lên để uống không ạ?

Không những phủ nhận các tin đồn trên mà nghiên cứu tổng hợp về các kỹ thuật khử trùng nước uống còn đưa ra khuyên rằng đun sôi nước là biện pháp hiệu quả nhất để loại bỏ tất cả các vi khuẩn, virus, bào tử vi khuẩn và bào tử đơn bào có hại cho cơ thể (như Giardia, Cryptosoporididum, Shigella, virus viêm gan siêu vi A, virus gây bệnh đường ruột, vi khuẩn E.Coli) và một số virus khác.

Do hầu hết các loại vi khuẩn, virus này đều bị vô hiệu hoá ở nhiệt độ 60 độ C-70 độ C nên quá trình đun sôi tới 100 độ C trong vòng 10 phút là đảm bảo việc tiêu diệt tất cả chúng.

Một số bào tử vi khuẩn như của Clostridium có khả năng kháng nhiệt và có thể tồn tại với nhiệt độ trên 100 độ C, nhưng chúng thường không có và không sinh sôi trong môi trường nước nên không đáng lo ngại.

Biện pháp khác như sử dụng khí clo có thể vô hiệu đối với một số vi sinh vật gây hại quan trọng như bào tử đơn bào của Cryptosporidium và Giadia. Tuỳ vào kích thước của màng lọc mà các biện pháp lọc nước có thể loại ra một số vi khuẩn, nhưng không thể loại bỏ hết các vi sinh vật có hại nên với hộ gia đình và cá nhân thì vẫn cần đun sôi khi uống nước. [2, 3, 4, 7].

Tóm lại, quá trình đun sôi nước không làm nước bị chua đi, cũng không làm "thiu" cái gì cả.

Phải đun đi đun lại khoảng 90 lần nước mới có thể gây hại

Một lời dọa khác là trong quá trình sôi, nước sẽ bốc hơi không ngừng khiến nồng độ của một số chất có hại cho cơ thể như nitrat e, arsen và kim loại nặng trở nên đậm đặc hơn và có thể gây ung thư nếu tiếp xúc lâu dài ở người. Không chỉ vậy, theo thời gian, lượng nitrat cũng sẽ tự sản sinh thêm trong nước.

Rất buồn thưa các bạn, một lần nữa, ý kiến này tiếp tục không chính xác. Việc nồng độ các chất có hại cho cơ thể người có ở nước đun sôi để nguội hay không phụ thuộc vào nguồn nước và nồng độ các chất có hại ban đầu nhiều hơn là phụ thuộc vào quy trình xử lý nước.

Thứ nhất, khi đun sôi nước, phần lớn các dụng cụ đun sôi ở hộ gia đình hiện tại đều có chỉ tiêu bốc hơi của nước tối đa là 6% - 8% trong 1 giờ đun sôi.

Như vậy, trong vòng 10 phút đun sôi (thời gian nước đạt nhiệt độ sôi vào khoảng 3 - 5 phút tuỳ thuộc vào dụng cụ đun), lượng nước bay hơi chỉ khoảng 1% so với lượng nước ban đầu.

Uống nước sôi để nguội, đun đi đun lại gây ung thư? Đây là câu trả lời bạn cần biết sớm - Ảnh 2.

Uống nước sôi để nguội, đun đi đun lại có gây ung thư?
Ảnh minh họa

Nồng độ của các chất hoá học có sẵn trong nước sẽ chỉ tăng khoảng 1% cho một lần đun. Nếu nước được bảo quản đúng cách và đậy kín sau khi đun thì phải đun đi đun lại ... 90 lần! [4] thì nồng độ của một chất hoá học mới tăng tới mức gây độc hại cho cơ thể.

Hãy lấy muối nitrate làm ví dụ cụ thể. Theo tiêu chuẩn về nước của EPA (Sở tài nguyên môi trường Hoa Kỳ), nồng độ tối đa an toàn cho cơ thể người của muối nitrate là 50mg/L [5].

Nghiên cứu của WHO về nồng độ nitrate trong nước cho thấy tại Hoa Kỳ phần lớn nước trên bề mặt và nước ngầm có lượng muối nitrate vào khoảng 4mg/L khi chưa qua xử lý trở thành nước uống. Nước đã qua xử lý thường có nồng độ dưới 0,1mg/L [6]. Nếu theo tính toán trên, để vượt quá mức an toàn là 50mg/L (gấp 500 lần nồng độ gốc) thì cần đun đi đun lại khoảng 600 lần!

Như vậy, nếu nguồn nước có nồng độ các chất hoá học đựơc đảm bảo thì việc đun nước sôi để nguội để uống là hoàn toàn an toàn. Kể cả khi đun lại 1 - 2 lần, nước vẫn được xem là an toàn cho sức khoẻ con người.

Bài tiếp theo sẽ làm rõ tin đồn về nước đun sôi bị "thay đổi cấu trúc", cùng các lời khuyên cụ thể về cách dùng khi nước bị nhiễm kim loại nặng, và cách dùng an toàn hàng ngày.

(Còn tiếp)....

Lê Anh Phương hiện là nghiên cứu sinh PhD về Mechanobiology (Cơ sinh học), Mechanobiology Institute (Viện nghiên cứu Cơ sinh học) tại Đại học Quốc gia Singapore (NUS)
Đây là câu trả lời cho ai chưa biết: Uống nước sôi để nguội, đun đi đun lại có gây ung thư?

Uống nước sôi để nguội, đun đi đun lại gây ung thư? Đây là câu trả lời bạn cần biết sớm - Ảnh 3.

Ruy băng tím là tổ chức phi lợi nhuận về phòng chống ung thư tại Việt Nam, được thành lập vào ngày 12/12/2015 với sự tham gia của các bác sĩ ung bướu, các nhà khoa học nghiên cứu về ung thư trong và ngoài nước.

Ruy băng tím hướng đến xây dựng một website khoa học đáng tin cậy, chuyên cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về ung thư. Các bài viết đều được các tác giả tra cứu kỹ lưỡng trước khi viết, có dẫn nguồn đầy đủ để người đọc có thể tham khảo. Website: ruybangtim.com .

Tài liệu tham khảo:

1. Phượng, T. Ung thư vì uống nước đun sôi để nguội lâu ngày? 2016 [cited 2017 June 16th]; Available from: http://soha.vn/ung-thu-vi-uong-nuoc-dun-soi-de-nguoi-lau-ngay-20160629162545027.htm.

2. Pankaj Kumar Roy, D.K., M. Ghosh & A. Majumder, Disinfection of water by various techniques – comparison based on experimental investigations. Desalination and Water Treatment, 2016. 57(58): p. 28141-28150.

3. Clasen, T., et al., Microbiological effectiveness and cost of disinfecting water by boiling in semi-urban India. Am J Trop Med Hyg, 2008. 79(3): p. 407-13.

4. Lewis, A., The Homebrewer’s Answer Book: Solutions to Every Problem, Answers to Every Question, 1, Editor 2007, Storey Pub.

5. National primary drinking water regulations: Long Term 1 Enhanced Surface Water Treatment Rule. Final rule. Fed Regist, 2002. 67(9): p. 1811-44.

6. WHO, Nitrate and nitrite in drinking-water, 2011.

Theo Lê Anh Phương (Ruy băng tím)

Trí thức trẻ

Khả năng nhiễm khuẩn sau khi lọc vẫn có thể xảy ra do bộ phận lọc, nhất là màng lọc vẫn xảy ra vấn đề tích tụ cặn bẩn, chất ô nhiễm và không được vệ sinh hay bảo trì đúng cách.

Máy lọc nước

Ở bài trước, các nhà khoa học đã đưa ra chứng cứ bác bỏ tin đồn rằng nước đun sôi để nguội có thể chứa nhiều vi khuẩn và virus hơn cả nước chưa đun, do đó dễ gây nguy cơ ung thư ở người. Bài này tiếp tục giải mã tin đồn thứ hai.

Tin đồn thứ hai: Nước bị "thay đổi cấu trúc" sau khi đun sôi

Tin đồn này nói nước đun sôi có thể bị thay đổi cấu trúc và mất đi lượng oxy hoà tan, cản trở vi sinh vật đường ruột phát triển.

Xin nhớ, cấu trúc của phân tử nước là hợp chất hoá học của 1 nguyên tử oxy liên kết với 2 nguyên tử hydro (hình). Liên kết giữa các phân tử nước là liên kết yếu nên chúng chỉ "dính" với nhau trong một phần nhỏ của giây và sau đó lại tách ra để liên kết với phân tử nước khác.

Ở 100 độ C (nhiệt độ sôi), cấu trúc của phân tử nước không bị thay đổi mà chỉ thay đổi ở sự liên kết giữa phân tử này với phân tử khác. Do đó tin đồn trên không đúng về mặt khoa học.
thiết bị máy lọc

Trong quá trình đun sôi, các phân tử nước (màu đỏ: oxygen, màu trắng: hydrogen) không thay đổi cấu trúc mà chỉ thay đổi về liên kết và bay hơi ra khỏi mặt chất lỏng.

Trên thực tế, đúng là khi đun sôi, khí oxy trong nước sẽ mất đi nhưng sau khi nguội, nồng độ oxy sẽ trở lại như ban đầu do sự khuếch tán của oxy là tự nhiên và phụ thuộc rất nhiều vào nhiệt độ [1] [2] .

Ý kiến cho rằng trong quá trình đun sôi, nước có thể mất đi một số khoáng chất hay các nguyên tố vi lượng, theo các nghiên cứu mới nhất, cũng sai nốt.

Độ sôi và bay hơi của các nguyên tố vi lượng và khoáng chất vô cơ tồn tại trong nước như ion natri, canxi, magnesium, sắt, đồng, kẽm cao hơn rất nhiều lần độ sôi của nước. Do đó, khi nước sôi, các nguyên tố vi lượng này không bay hơi theo mà vẫn ở lại trong nước trong ấm.

Các chất hữu cơ như vitamin B3, vitamin C có thể bị phân hủy khi nước đun sôi nhưng các vitamin này không tồn tại đủ nhiều trong nước uống tự nhiên [13]. Không nên nhầm lẫn giữa việc nấu ăn và việc đun nước uống.

Hơn thế nữa, nước không phải là nguồn cung cấp nguyên tố vi lượng chính cho cơ thể. Nguồn cung cấp vi lượng chính cho cơ thể là từ nguồn thức ăn đưa vào cơ thể hàng ngày.

Đơn giản nhất - hiệu quả nhất

Nước chiếm từ 50%-75% trọng lượng cơ thể và rất quan trọng cho tất cả các quy trình sinh lý, sinh hoá và cân bằng nội môi.

Ở quy mô rộng, đun sôi khi xử lý nước được cho có hiệu quả tương đương và nhanh hơn nhiều so với các phương pháp khác như xử lý bằng Clo, tia UV, hay dùng dây bạc/đồng. Tuy nhiên, do tốn nhiên liệu nên phương pháp này không được ưu tiên khi xử lý diện rộng [8].

Ở mức độ hộ gia đình, theo WHO đun sôi nước là biện pháp tiệt trùng hiệu quả và kinh tế nhất so với tất cả các biện pháp khác, vì nó có thể tiêu diệt hầu hết các loại vi sinh vật gây mầm bệnh [7, 8].

Như vậy, chất lượng nước uống phụ thuộc rất nhiều vào nguồn nước. Ở các hộ gia đình sống tại thành phố, nguồn nước sinh hoạt và ăn uống trong gia đình hầu như đến từ nước máy do các công ty cấp nước cung cấp. Về mặt pháp lý, nhiệm vụ của công ty nước là phải đảm bảo được chất lượng nước cung cấp cho người sử dụng.

Theo quy định, các công ty nước phải thực hiện hoạt động nội kiểm để kiểm định chất lượng nước ít nhất 1 lần/ tuần. Hoạt động ngoại kiểm được đựơc thực hiện bởi các cơ sở đạt chuẩn ISO/IEC 17025: 2005 về các chỉ tiêu chất lượng nước ít nhất 1 lần/ năm.

Các chỉ tiêu này bao gồm tính chất lý hoá như độ màu, mùi, độ cứng, pH, hàm lượng các hàm lượng chất vô cơ, hữu cơ (nitrate, nitrit, sunphat) và các kim loại nặng như sắt, mangan, hàm lượng vi sinh vật như Coliform, E.Coli , etc... và đều phải đạt mức dưới nồng độ an toàn tối đa với cơ thể người theo tiêu chuẩn của WHO [9,10].

Một số chỉ tiêu cụ thể về chất lượng nước được kiểm định tại TPHCM trong tháng 3/2017 so với tiêu chuẩn của WHO:

Tên chỉ tiêu
MCL theo WHO(Nồng độ tối đa cho phép để không gây ảnh hưởng tới sức khoẻ con người)
Tiêu chuẩn của Việt Nam
Kết quả xét nghiệm (TPHCM tháng 3/2017)
Coliform tổng số
0
0
0
E.coli hoặc Coliform chịu nhiệt
0
0
0
Nitrate
50 mg/L
50 mg/L
không phát hiện
Chì
0.01 mg/L
0.01 mg/L
không phát hiện
Arsenic
0.01 mg/L
0.01 mg/L
Sắt
0.3 mg/L
0.3 mg/L
0.008 mg/L
Đồng
2 mg/L
1 mg/L

0.5 mg/L
0.3 mg/L
0.02 mg/L
Sulphate
250 mg/L
250 mg/L
0
Flo
1.5 mg/L
1.5 mg/L
pH
6.5-8.5
6.5-8.5
7.1
Độ cứng
100-300 mg/L
300 mg/L
19 mg/L

Giấy Chứng Nhận Máy Lọc Nước Ecosphere Nuskin Là Sản Phẩm Cung Cấp Nguồn NướcSạch, An Toàn Cho Gia Đình Bạn

Lấy ví dụ ở TP HCM, trên trang website của Tổng công ty cấp nước Sài Gòn đều có đăng báo cáo chi tiết hàng tuần về chất lượng nước của từng công ty con ở các khu vực quận huyện cũng như báo cáo tổng kết toàn thành phố [11].

Bảng báo cáo liệt kê đầy đủ chi tiết về hàm lượng các thành phần cần kiểm tra trong nước. Người dân đều có thể truy cập vào website này để được thông tin rõ hơn về tình hình chất lượng nước sinh hoạt tại nơi mình sinh sống.

Có thể thấy, theo các bảng báo cáo này thì chất lượng nước máy ở TP HCM hiện tại đều đạt tiêu chuẩn an toàn theo WHO, với nồng độ các chất hoá học dưới mức cho phép cao nhất nhiều lần.

Nếu đúng theo các tiêu chuẩn trên, việc đun sôi để nguội nước máy để uống là an toàn và không cần dùng máy lọc nước. Cẩn thận hơn có thể lấy nước máy tại nhà đem kiểm tra một lần nữa nếu sợ có trục trặc trong giai đoạn chuyện nước từ nhà máy đi đến nhà dân.

Ở TP HCM có thể đến viện Pasteur, ở Hà Nội, có thể tới Viện hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam, Trung tâm Y tế dự phòng Hà Nội hay Trung tâm dịch vụ khoa học kỹ thuật và y tế dự phòng.

Dùng máy lọc nước khỏi cần đun sôi có được không?

Không! Dù dùng máy lọc nước vẫn cần đun sôi nước trước khi sử dụng để tiêu diệt vi khuẩn. Khả năng nhiễm khuẩn sau khi lọc vẫn có thể xảy ra do bộ phận lọc, nhất là màng lọc vẫn xảy ra vấn đề tích tụ cặn bẩn, chất ô nhiễm và không được vệ sinh hay bảo trì đúng cách.

Bộ lọc nước cũng cần phải thay định kỳ, bởi vì dùng càng lâu thì chức năng lọc càng kém hiệu quả. Và nhất là việc vệ sinh máy lọc cũng phải tiến hành vì sau thời gian, bản thân máy lọc cũng có thể tích tụ vi khuẩn và trong trường hợp này sẽ làm nước bẩn hơn cả trước khi lọc.

Ở một số trường hợp nguồn nước đã bị ô nhiễm chất hoá học khác như kim loại nặng, đun sôi nước không thể xử lý được. Ví dụ khảo sát của bộ Tài nguyên và môi trường phối hợp với UNICEF từ năm 1998 tới 2001 cho thấy một số nguồn nước ngầm ở Hà Nội bị nhiễm kim loại nặng khá cao và arsen [12].

Trong trường hợp này, có thể sử dụng một số máy lọc theo công nghệ RO; khe hở của màng RO là 0,0001 μm trong khi kích thước của Asen là 0,00037 μm nên Asen sẽ bị loại bỏ hoàn toàn ra khỏi nước. Do vậy cần biết nguồn nước sử dụng đã bị nhiễm gì trước khi lọc.

Sau khi xử lý nước, quá trình lưu trữ nước uống cũng cần đảm bảo vệ sinh. Nước đun sôi để nguội muốn để qua ngày cần được đựng trong bình kín, nơi lưu trữ hợp vệ sinh, tránh ánh sáng trực tiếp. Bình đựng nước phải đựơc vệ sinh thường xuyên và nên dùng bình thủy tinh thay bình nhựa, nếu dùng bình nhựa thì nên chọn chất liệu nhựa phù hợp.

Lê Anh Phương hiện là nghiên cứu sinh PhD về Mechanobiology (Cơ sinh học), Mechanobiology Institute (Viện nghiên cứu Cơ sinh học) tại Đại học Quốc gia Singapore (NUS).
thiết bị máy lọc

Ruy băng tím là tổ chức phi lợi nhuận về phòng chống ung thư tại Việt Nam, được thành lập vào ngày 12/12/2015 với sự tham gia của các bác sĩ ung bướu, các nhà khoa học nghiên cứu về ung thư trong và ngoài nước.

Ruy băng tím hướng đến xây dựng một website khoa học đáng tin cậy, chuyên cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về ung thư. Các bài viết đều được các tác giả tra cứu kỹ lưỡng trước khi viết, có dẫn nguồn đầy đủ để người đọc có thể tham khảo. Website: ruybangtim.com.

Cố vấn khoa học: TS. Nguyễn Hồng Vũ, TS. Nguyễn Ngọc Hoàn, ThS Nguyễn Cao Luân

Tài liệu tham khảo:

1. Clasen, T.F., Household water treatment and the millennium development goals: keeping the focus on health. Environ Sci Technol, 2010. 44(19): p. 7357-60.

2. Backer, H., Water disinfection for international and wilderness travelers. Clin Infect Dis, 2002. 34(3): p. 355-64.

3. WHO. Guidelines for Drinking-water Quality. 2006 [cited 2017 June 17th]; Available from:http://www.who.int/water_sanitation_health/dwq/gdwq0506.pdf.

4. Quy chuẩn nước ăn uống Việt Nam. [cited 2017 June 17th]; Available from http://vea.gov.vn/vn/vanbanphapquy/QCVN-TCVN-HDKT/Pages/Tiêu-chuẩn-Việt-Nam-về-chất-lượng-nguồn-nước–nước-cấp-sinh-hoạt.aspx

5. Tổng công ty cấp nước Sài Gòn. Bảng công bố Thông tin Nội kiểm Chất lượng nước thành phẩm tháng 03/2017. Available from: https://goo.gl/Gd5Ger.

6. Lan, H. Khử Arsen trong nước sinh hoạt: Giải pháp đã có, vẫn khó triển khai! 2016 [cited 2017 June 17th]; Available from: http://tiasang.com.vn/-dien-dan/Khu-Arsen-trong-nuoc-sinh-hoat-Giai-phap-da-co-van-kho-trien-khai-10183.

7. Subramanian, S., Fact or Fiction: Raw Veggies are Healthier than Cooked Ones, Scientific American, 2009. Available from: https://www.scientificamerican.com/article/raw-veggies-are-healthier/

8. Clasen, T.F., Household water treatment and the millennium development goals: keeping the focus on health. Environ Sci Technol, 2010. 44(19): p. 7357-60.

9. Backer, H., Water disinfection for international and wilderness travelers. Clin Infect Dis, 2002. 34(3): p. 355-64.

10. WHO. Guidelines for Drinking-water Quality. 2006 [cited 2017 June 17th]; Available from:http://www.who.int/water_sanitation_health/dwq/gdwq0506.pdf.

11. Quy chuẩn nước ăn uống Việt Nam. [cited 2017 June 17th]; Available from http://vea.gov.vn/vn/vanbanphapquy/QCVN-TCVN-HDKT/Pages/Tiêu-chuẩn-Việt-Nam-về-chất-lượng-nguồn-nước–nước-cấp-sinh-hoạt.aspx

12. Tổng công ty cấp nước Sài Gòn. Bảng công bố Thông tin Nội kiểm Chất lượng nước thành phẩm tháng 03/2017. Available from: https://goo.gl/Gd5Ger.

13. Lan, H. Khử Arsen trong nước sinh hoạt: Giải pháp đã có, vẫn khó triển khai! 2016 [cited 2017 June 17th]; Available from: http://tiasang.com.vn/-dien-dan/Khu-Arsen-trong-nuoc-sinh-hoat-Giai-phap-da-co-van-kho-trien-khai-10183.

14. Subramanian, S., Fact or Fiction: Raw Veggies are Healthier than Cooked Ones, Scientific American, 2009. Available from: https://www.scientificamerican.com/article/raw-veggies-are-healthier.